Bab 1: Tok Guru ‘Cuci Kaki’ Atau ‘Cuci Sampah’?

Beberapa ‘kaki’ yang dalam usaha ‘dicuci’ oleh kepimpinan Tok Guru kini termasuklah ‘kaki bodek’, ‘kaki rasuah’, ‘kaki judi’ dan ‘kaki botol’.

Sewaktu berucap di majlis Ceramah Perdana Penjelasan Isu Royalti Petroleum pada 15 September tahun lalu, Exco Kanan Kerajaan Negeri Terengganu, YB Haji Mustafa Ali ada membangkitkan perihal seorang bekas Exco Kerajaan Terengganu yang seolah-olah mendoakan penderitaan kepada rakyat Terengganu.

Kata Haji Mustafa, bekas YB Umno itu, sepertimana sebahagian besar para pemimpin Umno lain, melahirkan rasa syukurnya apabila kerajaan Pusat bertindak menarik balik pemberian royalti minyak terhadap negeri Terengganu. "Mujur baru”, bekas Exco itu dikatakan melepaskan geramnya.

Lalu mencelah seorang hamba Allah yang ada bersama pemimpin bergelar Dato’ itu, “masakan Dato’ rasa mujur? Bagaimana dengan derita yang akan ditanggung oleh rakyat?”. Jawab Dato’ berkenaan, “biarkan mereka susah! Nak sokong PAS sangat!”.

Begitulah mafhum cerita yang dimaklumkan oleh Haji Mustafa di hadapan kira-kira 30,000 hadirin di Stadium Sultan Ismail Nasiruddin Shah, Kuala Terengganu malam itu.

Apa yang diucapkan oleh seorang bekas pemimpin kanan kerajaan itu jelas menjadi bukti betapa politik balas dendam begitu mendapat tempat di dalam Umno. Baginya, dan barangkali keseluruhan pemimpin Umno lainnya, dia lebih rela melihat rakyat Terengganu menderita dan terus miskin, sebagai balasan menolak Umno.

Cuma dia tidak gunakan istilah “padan muka”. Tetapi mafhumnya memang begitu. Mungkin dia bermaksud mengajar rakyat Terengganu, “rasakanlah! Inilah ganjarannya kerana kamu menyokong PAS!”

Itulah gambaran busuknya hati para pemimpin Umno! Barangkali mereka ingat minyak itu wujud di perut bumi Terengganu hanya kerana Umno yang memerintah. Agaknya, minyak yang ditemui dan berjaya disedut keluar, ditapis, dijual dan dimanfaatkan hasilnya, semuanya ‘berkat’ kerana Umno yang menguasai Terengganu ketika itu. Justeru, sesiapa jua selain dari Umno yang mengambilalih pemerintahan tidak ada hak ke atas hasil perut bumi itu.

Sebab itu, apa yang diungkitkan sejak PAS mengambilalih pemerintahan negeri Terengganu bukan setakat royalti minyak. Habis segala prasarana pembangunan termasuk jalanraya, kompleks pejabat kerajaan, Planetarium, Wisma Darul Iman, Jambatan Sultan Mahmud, Mahkamah Syariah, Wisma MPKT, perpustakaan negeri, Taman Shahbandar, Plaza Padang Negara dan lain-lain diungkit-ungkitkan.

Sehinggakan kerusi, pasu dan pokok bunga yang berukir indah di Dataran Rekreasi Pantai Batu Buruk itu pun diwar-warkan sebagai hasil perancangan dan bikinan kerajaan terdahulu. ‘Menyohor habis teh!’, kata orang Terengganu.

Para wartawan media kroni Umno juga tidak melepaskan peluang mengambil bahagian mereka. Berbagai-bagai cerita dan ulasan diterbitkan melalui akhbar-akhbar mereka bertujuan memperlekehkan keupayaan PAS.

“Haji Hadi hanya cuci kaki”, tulis seorang wartawan sebuah akhbar harian. Komentar panjang-lebarnya, seperti yang dijangkakan, sangat sinikal. Halatujunya tidak lain, hanya menjurus kepada mafhum bahawa kerajaan PAS hanya pandai mengambilalih segala-gala yang sudah siap dibina dengan begitu cantik dan baik oleh kerajaan BN dahulu. Antaranya disebutkan lagi:

“Cukup menguntungkan bagi PAS apabila mengambil alih pemerintahan kerana kerajaan baru itu tidak lagi perlu memikirkan soal pembangunan, segalanya telah tersedia dan sedang dalam pelaksanaan. Abdul Hadi Awang ibarat sekadar perlu mencuci kaki untuk menduduki kerusi Menteri Besar dalam rumah yang sudah lengkap, tanpa perlu mengisi ruangnya, selain menukar warna. Dengan segalanya yang sudah tersedia dan sedang dalam pelaksanaan, PAS pasti akhirnya akan turut menjadikan segala peninggalan BN sebagai simbol kepada keupayaan pemerintahannya kelak.”  

Ulasan wartawan media kroni Umno itu jelas sekali sealiran dengan pandangan umum para pemimpin Umno Terengganu. Mungkin bagi para pemimpin dan tukang ampu Umno, hanya mereka yang tahu memerintah dan tahu membangunkan negeri. Cuma dia tidak tulis, “kalau nak diharapkan kerajaan PAS, nak bina jamban pun tak pandai!”

Hello, kawan! Tolong la sikit! Jangan nak disamakan para pemimpin PAS dan ahli PAS dengan Umno! Orang PAS bukannya hipokrit. Mereka tidaklah sesombong dan seangkuh para pemimpin Umno. Mereka adalah manusia yang terkenal jujur dan ikhlas.

Sedikit pun tidak ada masalah bagi orang PAS untuk memperakui jasa dan kebaikan yang telah ditinggalkan kerjaan BN dahulu. Memang, kerajaan BN memang hebat dalam merancang pembangunan. BN boleh ditabik atas tinggalannya itu, terutama membabitkan pembangunan infrastruktur. Yang baik, tetap kita akui kebaikannya.

Tetapi, menilai kebaikan seseorang berdasarkan ukuran lahiriah sahaja adalah tidak memadai. Kerana, politik Umno memang licik, kawan! Semua orang tahu hakikat itu. ‘Tahu makan, tahu simpan’ adalah antara slogan tradisi bagi parti itu, terutama dalam hal berkaitan pengurusan kewangan, pengagihan projek dan seumpamanya.

Selama hampir 40 tahun BN memerintah Terengganu, berbagai kepincangan dan kelemahan pengurusan telah berlaku dalam kerajaan dan juga syarikat-syarikat anaknya. PAS sebagai satu-satunya suara pembangkang sepanjang tempoh itu tidak pernah jemu mengutarakan permasalahan salah pengurusan ini.

Bukan setakat di pentas-pentas ceramah atau majlis politiknya, wakil-wakil rakyat PAS turut mengemukakannya secara rasional dan bertanggungjawab melalui perbahasan sidang DUN, setiap kali ada kesempatan berbuat demikian. Isu-isu saham Larut Tin Fields, syarikat bas SPPMB, Perwaja, Pesama Timber dan lain-lain anak syarikat negeri yang diragui berlaku ‘penyelewengan’ telah lama dibangkitkan oleh PAS.

Boleh dikatakan sebahagian besar anak syarikat milik kerajaan negeri Terengganu menghadapi masalah pengurusan kewangan yang tenat. Kalau pun tidak mengalami kerugian, anak-anak syarikat ini gagal memberikan pulangan hasil yang memuaskan, malah menjadi bebanan kepada kerajaan negeri.

Sebab itu, sebaik sahaja mengambil alih pemerintahan negeri, di antara perkara yang dirasakan sangat perlu diambil perhatian ialah soal ‘mencuci sampah’ dalam pengurusan Perbadanan Memajukan Iktisad Negeri Terengganu (PMINT) dan syarikat-syarikat anaknya.

Lagi pun, umum telah mengetahui hasrat PAS itu lama sebelum pilihan raya umum lalu. PAS telah mengisytiharkan hasrat itu dengan jelas dalam manifesto pilihan rayanya. Fasal 17.1 menyebut: ‘Menyusun semula dasar dan pengurusan PMINT dan syarikat-syarikat anak dan usahasama”.

Sudah tentu, tatkala mula-mula mahu masuk ke rumah, adat kita orang Melayu ialah ‘mencuci kaki’. Tetapi, seorang tuan rumah yang baik tentu tidak sekadar membasuh kakinya sahaja. Ia tentu sekali tidak bersedia melihat dalam rumahnya bersepah atau dipenuhi sampah dan kotoran. Di dalam proses ‘mencuci dalam rumah’ inilah, pihak kerajaan baru telah menemui beberapa ‘sampah’ yang selama ini mengotor dan membusukkan suasana di dalam ‘rumah’. Di antara contoh menonjol ialah pembabitan pelaburan negeri di dalam beberapa syarikat berikut:

A.    Gunawan Iron & Steel Sdn. Bhd.

Kerajaan Terengganu melalui anak syarikatnya Permodalan Terengganu Berhad (PTB) telah melabur dalam Syarikat Gunawan Iron & Steel sebanyak RM3.6 juta. Kerugian hasil pelaburan tersebut ialah sebanyak RM100 juta.

Selain daripada itu, kerajaan negeri juga melalui Tabung Amanah Warisan Negeri Terengganu telah memberi jaminan kepada bank untuk syarikat tersebut sejumlah RM350 juta. Jumlah kerugian terkumpul akibat penutupan operasi Gunawan adalah lebih kurang RM453.6 juta.

Di antara faktor yang membawa kepada kerugian tersebut dikatakan ekoran perbelanjaan pengurusan yang terlalu ‘luar biasa’. Exco Kanan, YB Haji Mustafa Ali mendedahkan di dalam sidang Dewan Undangan Negeri Terengganu, Disember lalu, bagaimana gaji Pengarah Urusan syarikat berkenaan berjumlah RM30,000.00 sebulan.

Manakala sitting allowance (elaun kehadiran mesyuarat) bagi setiap Ahli Lembaga Pengarah syarikat ialah RM3,000.00 bagi setiap kali mesyuarat. Dan, mesyuarat Lembaga Pengarah itu pula seolah-olah mesti diadakan sekurang-kurangnya sekali bagi setiap bulan. Kata orang Terengganu, ‘tak amboh wi bankrap guane?’

B.     Pembelian Pesawat Mediair

Mediair ialah anak syarikat kepada TDM Berhad. Penubuhannya secara khusus untuk menjalankan operasi pesawat ambulans, kononnya untuk menyediakan perkhidmatan mengangkut orang-orang sakit dari kawasan pedalaman ke hospital-hospital di bandar secara cepat melalui udara.

Pembiayaan pembelian pesawat itu pula dilakukan oleh Tabung Pendidikan Negeri (yang menerima wang tunai 10 peratus royalti petroleum daripada Tabung Amanah Warisan Negeri Terengganu), di atas hasrat menyewakannya kepada Mediair.

Tabung Pendidikan telah membeli pesawat terpakai (second hand) jenis Piper Chyne dengan harga RM6.9 juta. Sedangkan, harga sebuah pesawat baru jenis tersebut hanyalah USD1.2 juta atau lebih kurang RM4 juta sahaja. Manakala sebuah pesawat second hand  jenis tersebut bernilai hanya USD200,000 atau sekitar RM800,000 sahaja.

Ertinya telah berlaku penyelewengan dalam pembelian tersebut lebih RM6 juta. Di manakah kewajaran pembelian tersebut? Apabila operasi Mediair mengalami kerugian, sewa yang dijanjikan kepada Tabung Pendidikan juga gagal disempurnakan.

C.    Perwaja Terengganu Sdn. Bhd.

Negeri Terengganu adalah pemegang 19 peratus saham dalam Syarikat Perwaja Terengganu Sdn. Bhd., sebuah syarikat yang beroperasi melebur dan mengeluarkan besiwaja di Kemaman. Pelaburan awal kerajaan negeri dalam Perwaja ialah sebanyak RM47.5 juta. Syarikat ini telah mula mengalami kerugian pada tahun 1989 sebanyak RM1.6 bilion.

Kerugian terkumpul Perwaja sehingga akhir tahun 1998 ialah berjumlah RM3.5 bilion. Sebagai pemegang saham, kerajaan negeri terpaksa turut menanggung kerugian berjumlah RM671,545,880.00 (hampir menyamai jumlah hutang yang ditinggalkan).

D.    Syarikat Babena Sdn. Bhd.

Syarikat Babena Sdn. Bhd. ialah anak syarikat Kerajaan Negeri Terengganu yang mengadakan operasi binaan dan peralatan kejuruteraan. Sejak 10 tahun sehingga 1999 lalu, ia dipengerusikan oleh seorang wakil rakyat BN dari Kemaman.

Di antara ‘keraguan’ yang berjaya dikesan berlaku dalam pengurusan syarikat berkenaan ialah kes sebuah cek bernilai RM300,000.00. Cek tersebut telah dikeluarkan oleh Babena kepada sebuah syarikat lain sebagai bayaran perkhidmatan kepadanya.

Apa yang meragukan ialah penerimaan cek tersebut bagi pihak syarikat kedua itu telah dilakukan oleh Pengerusi Babena sendiri. Apakah seorang wakil rakyat tidak tahu peraturan pengurusan kewangan syarikat yang tidak membenarkan perkara itu berlaku?

Sebagai Pengerusi Babena, beliau bertanggungjawab mengeluarkan cek. Mana boleh beliau sendiri juga yang menerima cek berkenaan? Ataukah Pengerusi Babena mempunyai kepentingan dalam syarikat kedua itu? Hingga kini, teka-teki ini masih belum terjawab sepenuhnya.

Babena juga telah menerima kontrak memasang saluran paip dasar laut ke Pulau Redang sejauh 28 km. Kerja-kerja pemasangan tersebut telah dimulakan sejak 1995. Projek tersebut meliputi kerja-kerja menyalur air dari Sungai Setiu ke Bukit Kemudu untuk rawatan, kemudian ke Bukit Batu Bertindan sebelum dihantar ke Bukit Redang di atas pulau. Sejumlah 1.8 juta liter air bersih disalur setiap hari.

Harga kontrak asal keseluruhan projek tersebut ialah sebanyak RM24.26 juta, tetapi berakhir dengan perbelanjaan berjumlah RM46 juta iaitu pertambahan lebih RM20 juta. Sejumlah RM11 juta dari pertambahan tersebut diperolehi melalui 10 variation orders (V.O.). Manakala RM9 juta lagi ialah bayaran ex-gratia (saguhati) kepada Babena dengan tidak ada apa-apa sebab langsung. Apakah itu bukti kecekapan pengurusan kerajaan Umno?

E.     Sterling Hectars

Sterling Hectars, salah sebuah anak syarikat kerajaan negeri telah membuat pembelian tanah yang agak misteri. Sebidang tanah terpencil seluas 498 ekar di daerah Semenyih, Selangor telah dibeli dengan harga RM46 juta (atau RM92,369  seekar?). Lokasi tanah tersebut di kawasan perkuburan Cina dan tidak mempunyai laluan masuk melalui darat (hanya dapat sampai melalui helikopter) menyebabkan tujuan pembeliannya amat dipertikaikan.

Bahkan, ia sekarang masih menjadi beban kepada kerajaan negeri kerana pembeliannya dikatakan menggunakan wang pinjaman bank yang mesti dijelaskan. Manakala usaha menjual tanah tersebut amatlah sukar, kerana setakat ini tidak ada pihak yang berminat membelinya. 

F.     Pembelian A&W (Singapore) Limited

TDM Berhad, sebuah anak syarikat kerajaan Terengganu telah membeli A&W Singapore Pte. Ltd. daripada Scotts Investment (Singapore) Limited pada tahun 1997. Kerugian terkumpul A&W Singapura pada masa itu telah menjangkau S$49.1 juta, dengan jumlah tanggungan S$39.1 juta dan sedang menghadapi beberapa kes saman mahkamah kerana gagal menyelesaikan tanggungannya.

Dalam ertikata yang lain A&W Singapura pada masa itu sudah pun muflis. Tetapi TDM tetap berkeputusan membelinya juga. Akibat pembelian tersebut, TDM terpaksa mengharungi tidak kurang daripada 43 kes saman mahkamah.

Sebanyak RM14.2 juta pula dibelanjakan untuk menyelesaikan hutang-hutang tersebut. Manakala pinjaman bank yang dibuat untuk A&W Singapura pula berjumlah S$10.5 juta atau RM24.2 juta.

Apakah rasionalnya TDM berkeputusan membeli syarikat yang begitu tenat keadaan kewangannya? A&W akhirnya terpaksa dijual semula baru-baru ini setelah operasinya mengalami kerugian lebih RM13 juta selama dua tahun berturut-turut.

Kerajaan negeri juga dikatakan turut kehilangan pelaburan dalam syarikat penerbangan Pelangi Airways hampir RM500 juta. Manakala Syarikat TDM Berhad pula dikatakan terpaksa menanggung hutang berjumlah kira-kira RM2 juta setiap bulan, ekoran kepincangan pengurusan syarikat-syarikat kecil di bawahnya.

Sementara itu, Perbadanan Menteri Besar Terengganu (PMBT) juga tidak terlepas daripada unsur-unsur ketidak-telusan, apabila pihak pengurusannya tidak pernah mengemukakan apa-apa penyata atau akaun pelaburan kepada Pihak Berkuasa Negeri.

PMBT yang ditubuhkan melalui Enakmen Negeri Bil.1 Tahun 1951 serta pindaannya No. 2 Tahun 1986, telah menerima dana sejumlah RM10 juta daripada Kumpulan Wang Negeri Yang Disatukan (peruntukan Pejabat Kewangan Negeri) dan disalurkan pada tahun 1989. 

PMBT menjalankan aktiviti-aktiviti terutama dalam harta modal alih dan tak alih. Di antara pelaburan yang dibuat oleh PMBT ialah di dalam syarikat-syarikat Palm Oil Products (M) Sdn. Bhd. (RM10.55 juta – syarikat ditutup); Perwaja Terengganu Sdn. Bhd. (RM126.5 juta – mengalami kerugian); Pembesar Nacap Sdn Bhd (RM0.51 juta – operasi dihentikan); Larut Tin Fields Berhad (RM11 juta – telah dijual, tetapi rekod pembelian dan jualan tidak dapat dikesan); dan Kemaman Furniture & Industries Sdn Bhd (RM2.88 juta – operasi dihentikan).

Pada masa lalu sebahagian besar aktiviti itu dibiayai daripada Kumpulan Wang Negeri Yang Disatukan (peruntukan Pejabat Kewangan Negeri). Semenjak Lembaga Tabung Amanah Warisan Negeri Terengganu (LTAWNT) ditubuhkan, sebahagian aktiviti-aktiviti tersebut telah dipindah dan dijalankan oleh LTAWNT.

Maka PMBT tidak lagi aktif dalam bidang-bidang pelaburan. Pada masa ini Pejabat Kewangan Negeri hanya menguruskan harta-harta modal tidak alih sahaja seperti bangunan yang disewakan. Manakala pemilikan harta modal tak alih seperti pembelian saham diuruskan oleh Pejabat Menteri Besar.

Pada masa ini PMBT mempunyai akaun sendiri yang diuruskan oleh bekas Setiausaha Sulit Kanan kepada bekas YAB Menteri Besar Terengganu dulu. Malangnya, pihak yang menguruskan pelaburan ini diberitakan tidak pernah mengemukakan apa-apa penyata/akaun pelaburan kepada Pihak Berkuasa Negeri.

Kegagalan menyedia dan menyerahkan penyata tersebut telah mendapat teguran pihak Audit Negara sehingga sekarang, dan isu ini masih belum dapat diselesaikan. Bekas Setiausaha Sulit Kanan kepada Menteri Besar juga dikatakan masih tidak menyerahkan secara bertulis kedudukan wang simpanan PMBT dan apa-apa dokumen atau urusan PMBT kepada kerajaan yang baru ini. Hal ini membuatkan kita tertanya-tanya, apakah ada sesuatu yang cuba disembunyikan oleh mereka?

Itulah gambaran kekotoran sebuah rumah yang diwarisi oleh Tok Guru. Setelah kakinya sendiri dicuci, dan sampah-sarap yang berlonggokan di dalam rumahnya itu juga dicuci dan dibuang, ia masih tidak semudah itu untuk mengembalikan ‘keharuman dan kesegaran’ di dalam rumah.

Kerana, seberapa ramai ahli keluarga yang mendiami rumah yang dipenuhi sampah itu, atau yang sering ‘keluar-masuk’ ke rumah itu, sudah tentu ada antaranya yang terpijak sampah dan kotoran. Kaki-kaki mereka juga perlu dicuci.

Dalam hal ini, kalau ‘kaki’ yang dimaksudkan oleh wartawan media kroni tadi meliputi segala jenis kaki, maka dakwaannya bahawa Tok Guru ‘cuci kaki’ sedikit-sebanyak ada kebetulannya. Beberapa ‘kaki’ yang dalam usaha ‘dicuci’ oleh kepimpinan Tok Guru kini termasuklah ‘kaki bodek’, ‘kaki rasuah’, ‘kaki judi’ dan ‘kaki botol’.

Pada 8 Ogos 2000 lalu, Suruhanjaya Hisbah (ombudsman) secara rasminya ditubuhkan oleh kerajaan negeri. Ia merupakan satu-satunya badan seumpama itu yang pernah diwujudkan di mana-mana negeri dalam negara ini.

Di bawah dasar pertama pelaksanaan Hisbah ini, kerajaan telah memutuskan bahawa setiap kontrak yang kerajaan negeri atau kepentingan kerajaan negeri terlibat, maka pihak yang terlibat dengan bidding (penawaran) kontrak tersebut dimestikan terlebih dahulu membuat integrity pact (perjanjian integriti). Mereka yang memasuki kontrak mesti berjanji tidak akan terlibat dengan sebarang bentuk rasuah dalam semua peringkat kontraknya.

Dasar sebegini sudah tentu amat menyukarkan ‘kaki bodek’ atau ‘kaki rasuah’ yang barangkali telah terbiasa dengan tabiat menghulurkan suapan bagi melicinkan proses bidding. Kerana, jika mereka didapati mendapat kontrak tersebut secara yang tidak adil atau ada unsur-unsur rasuah, maka kontrak mereka akan menjadi batal dan tidak berkuatkuasa, walaupun keterangan untuk maklumat rasuah itu diperolehi selepas kontrak tersebut tamat.

‘Kaki botol’ juga salah satu ‘kaki’ yang sedang dicuci oleh Tok Guru di Terengganu. Di suatu peringkat di awal pemerintahan dahulu, seluruh negeri Terengganu mempunyai 39 buah premis menjual arak. Sedangkan, komposisi rakyat Terengganu yang bukan beragama Islam hanyalah sekitar dua-tiga peratus sahaja.

Sudah tentu nisbah jumlah kedai arak itu tidak sepadan dengan jumlah manusia yang boleh menggunakannya. Kecualilah ada manusia-manusia yang tidak sepatutnya meminumnya yang ‘tumpang sekaki’.

Kerajaan negeri telah bertindak tegas menyusun semula penggunaan arak, dan mengkhususkannya di kawasan berpenduduk bukan Islam sahaja. Jumlah keseluruhan premis arak dikurangkan kepada lapan sahaja.

Bagi ‘kaki-kaki judi’ pula, kemenangan PAS di Terengganu telah membiasakan mereka dengan dua destinasi baru sebagai syurga perjudian mereka. Kuantan di Pahang dan Gerik di Perak tiba-tiba sahaja menjadi tumpuan ‘kaki-kaki judi’ ini, setelah kerajaan baru Terengganu bertindak nekad membatalkan semua lesen premis perjudian di negeri itu.

Kalau sebelum ini, Terengganu menjadi tempat melepas gian bagi kaki-kaki judi dari Kelantan, kini kedua-dua negeri itu telah dapat dicuci daripada kaki-kaki judi itu. Memang usaha itu masih belum berjaya sepenuhnya. Tidak dinafikan, mereka itu masih berkeliaran dan berleluasa, tetapi secara ‘haram’.

Sekurang-kurangnya kerajaan negeri telah memastikan yang haram itu tetap haram, apabila tidak ada lagi istilah ‘judi halal’, iaitu judi yang dilakukan secara terbuka di kedai yang diberi lesen oleh pihak berkuasa.

Kita tahu bahawa bukan kaki-kaki sebegitu yang dimaksudkan oleh pihak media kroni. Tetapi, apa yang jelas telah berlaku melalui tindakan-tindakan yang telah diambil oleh kerajaan Terengganu pimpinan Tok Guru ialah bukan sekadar ‘mencuci kakinya’ sahaja. Tok Guru juga telah ‘mencuci kaki-kaki’ yang kotor dan ‘mencuci sampah-sampah’ yang berselerakan di dalam sebuah rumah yang bergelar Darul Iman.

(Artikel ini adalah Bab 1 dari buku ketiga tulisan Mohd Nasir Awang berjudul: Terengganu Lepasi Pantang – Kuasa Yang Menjerat?, diterbitkan oleh Rangkaian Minda Publishing, Batu Caves, Selangor, pada 2001)

Bab 2: Mengembalikan Kedaulatan ‘Darul Iman’

“Apa yang agak ironi sedikit, sebahagian harapan dan cita-cita Wan Mokhtar boleh dikatakan tercapai dengan program pemerintahan PAS itu.”

Meneliti buku Sekali Penyu Menyusur Pantai, yang merupakan koleksi 42 ucapan terpilih Dato’ Seri Amar Diraja Tan Sri Wan Mokhtar Ahmad selaku Menteri Besar Terengganu, memberi gambaran betapa murninya hasrat beliau untuk melihat wujudnya keseimbangan antara kepentingan duniawai dan ukhrawi di dalam program pemerintahannya.

Selama lebih dua dekad sebagai MB, Wan Mokhtar di dalam banyak ucapannya sering menyentuh soal usaha pimpinannya untuk melahirkan masyarakat yang bukan sahaja berwibawa dan profesional, tetapi juga yang berilmu.  

Sayang sekali, pengucapan dan iltizam beliau itu tidak sepenuhnya ‘sempat’ dizahirkan menerusi tindakan konkrit dan nekad oleh kerajaan yang dipimpinnya sendiri. Tempoh 25 tahun (1974-1999) sebagai MB barangkali masih belum cukup lama untuk Wan Mokhtar merealisasikan segala yang diimpikannya.

Sebab itu, arak tetap berlambak, judi terlalu lambat untuk diharamkan sepenuhnya, tempat-tempat maksiat tidak terkawal, muamalat riba menjadi tradisi, rasuah dan salahguna kuasa sampai ke tahap merunsingkan.

Masyarakat yang dilahirkan mungkin berwibawa, tetapi agak kurang sifat taqwa. Imej dan kedaulatan ‘Darul Iman’ yang digelarkan kepada Negeri Terengganu seolah-olah semakin pudar dan terhakis.

Barangkali Wan Mokhtar sendiri pun tidak suka kepudaran dan hakisan itu terjadi. Tetapi, rakyat menilai bahawa segala impian dan cita-cita beliau hanya mampu bertahan sekadar ‘cakap tak serupa bikin’.

Rakyat telah memberikan beliau tempoh yang cukup lama. Dua puluh lima tahun bukannya masa yang singkat. Sudah sepatutnya rakyat menuntut perubahan. Memang wajar pun rakyat menuntut agar dikembalikan kedaulatan Negeri Terengganu sebagai ‘Darul Iman’, negeri bagi orang-orang yang beriman.

Sebab itu, apabila hasrat tersebut dinyatakan dengan jelas oleh PAS di dalam Manifesto Pilihanraya Umum Kesepuluh lalu, rakyat merasakan itulah apa yang sangat dicita-citakan oleh mereka selama beberapa tahun kebelakangan ini.

Rakyat yang sudah dianggap berwibawa, kini mahu juga jiwa mereka diisi dengan agenda taqwa. Rakyat yang sudah diulit dengan pembangunan kebendaan mahu diri mereka diseimbangkan juga dengan pembangunan insan. Akhirnya, rakyat memilih PAS.

Bersesuaian dengan hasrat mengembalikan kedaulatan ‘Darul Iman’, Kerajaan Negeri Terengganu di bawah kepimpinan penuh bijaksana dan berpandangan jauh Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang semenjak diberi mandat memerintah negeri ini sememangnya mengambil amanah untuk merealisasikan apa yang dijanjikannya dalam manifesto pilihanraya lalu.

Di atas hasrat itu, di antara perkara paling awal dilakukan ialah menyusun semula pentadbiran negeri dengan mengambilkira aspek pandangan dan pendapat dari pelbagai lapisan masyarakat, khususnya ahli-ahli PAS yang bertanggungjawab memberikan mandat kepada PAS untuk menerajui Terengganu.

Antara perkara-perkara yang diberikan hiraki keutamaan ialah Perlaksanaan Syariah dan Muamalat Islam dalam semua aspek pengurusan masyarakat dan pentadbiran. Dalam konteks perlaksanaan agenda utama ini, sebuah portfolio telah diwujudkan khusus untuk itu iaitu Jawatankuasa Pendidikan, Dakwah dan Perlaksanan Syariah.

Dalam tempoh yang singkat di awal pemerintahan, pelbagai aspek perlaksanaan syariah telah dilaksanakan dengan melihat kepada pengurusan sistem muamalat Islam, pentadbiran hukum syarak dan pentadbiran negeri keseluruhannya.

Pertama: Memindahkan kesemua akaun simpanan milik kerajaan negeri serta agensi-agensi dan anak-anak syarikat milik kerajaan negeri ke dalam akaun perbankan Islam tanpa riba (al-Wadiah).

Kedua: Menghapuskan pengambilan kadar faedah sebanyak 4% daripada Skim Pinjaman Kakitangan Kerajaan yang melibatkan skim pinjaman kereta dan komputer. Kerajaan negeri juga berhasrat mengadakan dana khas untuk skim pinjaman ini khusus kepada projek perumahan rakyat kos rendah. 

Ketiga: Berusaha menambah cawangan Skim Muassasah Gadaian Islam (ar-Rahnu) daripada satu cawangan sedia ada kepada tiga cawangan. Kerajaan negeri juga bercadang untuk mewujudkan satu cawangan skim gadaian Islam di setiap daerah di seluruh negeri Terengganu.

Keempat: Menghapuskan kadar faedah 4% daripada setiap pelajar yang menerima bantuan pinjaman daripada Dana Tabung Pendidikan Tinggi Negeri. Bukan semata-mata di atas dasar meringankan beban, tetapi membebaskan mereka daripada cengkaman riba yang dikutuk Allah itu.

Kelima: Membatalkan kesemua lesen premis perjudian di seluruh negeri Terengganu. Turut dibanteras ialah kegiatan snooker, pusat video dan sukan tinju/tomoi yang dipercayai menjadi tempat menyemai unsur-unsur judi.

Keenam: Menyusun semula penjualan dan penggunaan minuman keras dengan mengurangkan lesen premis penjualan arak daripada 39 buah kepada hanya 8 buah, sekira-kiranya hanya cukup untuk membekalkannya bagi kegunaan masyarakat bukan Islam sahaja.

Ketujuh: Di sebalik usaha berterusan memastikan minat pelabur untuk ke Terengganu dipertingkat serta diperluaskan, kerajaan negeri turut memastikan bahawa setiap pelaburan yang diterima adalah bebas daripada unsur-unsur melanggar syarak.

Kelapan: Soal mengangkat martabat wanita juga menjadi salah satu agenda utama kerajaan negeri. Untuk itu, penglibatan kaum wanita di dalam setiap persembahan kebudayaan sama ada membabitkan penyanyi/artis wanita atau penari-penari dalam persembahan gamelan, rodat dan lain-lain tarian rakyat dilarang sama sekali. Kawalan lesen hiburan termasuk persembahan dikir barat pula disyaratkan tiada penyanyi wanita. Manakala penyertaan wanita dalam Ujian Tilawah Al-Quran sama ada di peringkat negeri mahupun kebangsaan turut dihentikan.

Kerajaan Terengganu juga berusaha meningkatkan taraf kehidupan dan kebajikan rakyat dengan tumpuan kepada soal mengurangkan kemiskinan, peluang pendidikan tinggi, perumahan rakyat serta pengurangan dan pemotongan cukai yang membebankan.

Untuk itu, kajian menyeluruh telah dijalankan di bawah seliaan agensi kerajaan negeri seperti Unit Perancang Ekonomi Negeri (UPEN), Jabatan Kebajikan Masyarakat, Majlis Agama Islam dan Adat Melayu (Maidam), Yayasan Pembangunan Keluarga dan lain-lain untuk menganalisis status kemiskinan dan seterusnya melaksanakan strategi dan program jangka pendek dan jangka panjang bagi mempertingkatkan taraf ekonomi golongan miskin dan termiskin. Antaranya ialah:

Satu: Mewujudkan mekanisma berteraskan penghayatan Islam yang mampu berperanan ke arah aspirasi kerajaan negeri iaitu mempertingkatkan keberkesanan institusi Zakat dan Baitulmal, dengan memastikan bahawa pungutan dan pembahagian zakat adalah adil dan menyeluruh.

Dua: Menaikkan kadar bantuan am Jabatan Kebajikan Masyarakat dari RM50 hingga RM150 sebulan kepada orang-orang tua yang miskin, dhaif dan tidak berkeluarga kepada kadar minima RM100 sebulan. Manakala bantuan keluarga ialah RM60 hingga RM250 sebulan bergantung kepada bilangan tanggungan dan keadaan sosioekonomi masing-masing. Yang penting ialah pemberian adalah berdasarkan keadilan tanpa mengira latarbelakang politik penerima.

Tiga: Mewujudkan Badan Induk Wanita Terengganu (Mawaddah) di bawah portfolio Hal Ehwal Wanita dengan misi untuk membela, melindungi dan memartabatkan hak wanita serta mendapat tempat bersesuaian dengan tuntutan Islam. Antaranya:

a)                  Mengadakan sesi ceramah dan penerangan serta dialog dengan pemilik premis perniagaan dalam usaha memperkenalkan peraturan menutup aurat untuk wanita Islam (bagi rakan mereka yang bukan Islam dipohon berpakaian sopan), serta kaunter bayaran berasingan antara wanita dan lelaki. Manakala semua pengusaha perhotelan, resort/chalet dan gedung perniagaan diarahkan supaya mengasingkan bilik/asrama pekerja lelaki dan perempuan dengan harapan menghindarkan berlakunya sebarang gejala tidak diingini.

b)                  Melalui seliaan Jabatan Kebajikan Masyarakat, menyalurkan Bantuan Am kepada golongan balu dan janda yang masih berkeluarga serta pada masa yang sama memberikan latihan kemahiran, vokasional, teknikal dan keusahawanan dengan maksud membolehkan mereka berdikari dengan terbabit aktif dalam aktiviti ekonomi luar rumah.

Empat: Kerajaan negeri melalui Yayasan Pembangunan Usahawan (YPU) dan agensi berkaitan akan juga memastikan setiap usahawan dan peniaga di Terengganu akan terus mendapat manfaat hasil daripada beberapa program pembangunan usahawan seperti kursus-kursus, lawatan sambil kerja, ekspo dan seumpamanya.

Lima: Skim pinjaman Tabung Pembangunan Usahawan Terengganu (TPUT) turut dipinda. Dasar terdahulu yang menggunakan kaedah konvensional melibatkan faedah sebanyak antara 1%-9% bagi jenis-jenis pinjaman Skim Modal Teroka (Venture Capital), Skim Pinjaman Langsung (SPL), Skim Kredit Pusingan (SKP) dan Skim Pemfaktoran (SP) telah diubahsuai. Skim Pinjaman Tanpa Faedah berlandaskan sistem kewangan Islam yang diperkenalkan kerajaan baru ialah Al-Murabahah, Al-Mudharabah, Al-Ijarah dan Al-Qard ul-Hasan. Sehingga Oktober 2000, sebanyak 278 permohonan pinjaman telah diterima. Daripada jumlah itu, sebanyak 20 permohonan telah diluluskan melibatkan nilai pinjaman lebih RM1.0 juta.  

Enam: Kesinambungan kepada usaha mengurangkan bebanan rakyat serta menjamin kebajikan rakyat menjadi agenda utama pengurusan masyarakat. Untuk itu kerajaan negeri telah mengambil langkah terbaik dengan melaksanakan penghapusan dan pengkajian semula cukai-cukai dan tol:

a)                  Tol Jambatan Sultan Mahmud

b)                  Cukai pintu rumah kediaman

c)                  Cukai bakul di pasar

d)                 Lesen perahu dan beca roda tiga

e)                  Daftar lahir, permit pindah, sembelih binatang ternakan (dikaji semula)

f)                   Cukai tanah ditukar kepada sistem zakat dan kharaj (dikaji semula)

Pada ketika yang sama, kerajaan juga berusaha mempertingkatkan tahap pembangunan insan di kalangan pegawai dan kakitangan kerajaan khususnya dan rakyat amnya. Untuk itu, kerajaan negeri telah mengambil beberapa langkah, antaranya:

a)                  Menubuhkan Unit Pembangunan Insan (UPI) dan Akademi Pembina Insan (API).

b)                  Mengadakan tazkirah mingguan pada setiap pagi Khamis untuk semua pegawai dan kakitangan kerajaan negeri.

c)                  Menggiatkan aktiviti kuliah, ceramah dan kursus keagamaan dari masa ke semasa ke arah membentuk masyarakat yang jujur dan amanah dalam menjalankan tanggungjawab masing-masing.

d)                 Program Pekan Budaya Daerah-daerah dan Festival Terengganu yang merupakan agenda tahunan dalam kalendar pelancongan negeri diselitkan acara Ceramah/Forum Perdana bertujuan menyuntik jiwa masyarakat agar lebih bertaqwa kepada Allah.

e)                  Bagi mengingatkan rakyat kepada solat, pasar malam direhatkan operasi jual-beli selama setengah jam di permulaan waktu Maghrib.

f)                   Para pengguna jalanraya pula diingatkan dengan kalimah-kalimah tasbih, tahmid dan takbir yang dipacak dibirai-birai jalan.

Tujuh: Di bawah portfolio perumahan pula kerajaan negeri akan memastikan setiap rakyat negeri Terengganu yang telah berkeluarga diberikan keutamaan memilih sama ada memohon untuk memiliki tanah tapak rumah ataupun membeli rumah untuk kediaman sendiri.

Lapan: Sebagai memantapkan lagi kebajikan rakyat yang berkeperluan, dasar pemilihan tanah juga diperkemaskan lagi dengan menawarkan semula permohonan untuk memiliki tanah kepada rakyat tempatan. Malah, keutamaan diberikan kepada permohonan untuk membangunkan tanah yang boleh mengeluarkan hasil makanan dan pertanian.

Di dalam usaha memperkemaskan kembali polisi pengurusan dan pentadbiran kerajaan negeri, langkah-langkah berikut telah diusahakan:

Pertama: Mewujudkan portfolio Hisbah dan Tugas-tugas Khas yang diketuai oleh bekas Ketua Hakim Negara, Tun Dato’ Dr. Haji Mohd Salleh Abbas yang antara lain untuk mengetuai Badan Penyiasatan Penyelewengan bermaksud menyiasat semua bentuk penyelewengan  dan pembaziran yang berlaku sepanjang tempoh pentadbiran kerajaan pimpinan lalu. Ia juga bertujuan untuk memantau semua perjalanan kerja pengurusan kerajaan serta kakitangan kerajaan dan agensi di bawah kerajaan negeri.

Kedua: Mewujudkan Jawatankuasa Syura Rakyat (JSR) sebagai menggantikan Jawatankuasa Kemajuan dan Keselamatan Kampung (JKKK) untuk memastikan semua dasar dan program kerajaan dapat dilaksanakan dengan adil dan saksama. Pandangan dan kerjasama rakyat diambilkira, seumpama program gotong-royong akan digalakkan dalam usaha untuk memaju dan menjaga keselamatan kampung.

Ketiga: Semua projek infrastruktur untuk kemudahan asas rakyat diteruskan manakala ‘projek mega’ dan mewah yang tidak mengikut hiraki keutamaan dikaji semula.

Keempat: Dasar perhutanan juga telah diubah dan permohonan kawasan balak dibuka secara tender menjamin ketelusan dan keadilan kepada semua pihak.

Kelima: Kerajaan negeri terus berusaha untuk menarik pelabur dari dalam dan luar negeri dengan mengadakan promosi, taklimat dan misi-misi lawatan dalam dan luar negara.

Jelas sekali, dalam tempoh tidak sampai dua tahun pemerintahannya di Terengganu, PAS sebenarnya telah banyak melaksanakan dasar dan peraturan Islam. Ianya sudah pasti mengambilkira pembangunan kemanusiaan dengan meletakkan Islam sebagai kayu ukuran dan landasan dalam melaksanakan semua dasar dan polisi. Terpulanglah kepada rakyat untuk menilainya berdasarkan akal fikiran yang rasional menggunakan pertimbangan hidayah.

Apa yang agak ironi sedikit, sebahagian harapan dan cita-cita Wan Mokhtar boleh dikatakan tercapai dengan program pemerintahan PAS itu. Maksud penulis ialah kata-kata beliau di dalam Sekali Penyu Menyusur Pantai, iaitu: “Semoga, apabila sekali penyu menyusur pantai, ia membawa bersamanya angin perubahan ke arah kecemerlangan.”

Barangkali penyu sudah menyusur pantai pada tahun 1999 lalu. Akibatnya, Terengganu dilanda angin perubahan. Dan ternyata perubahan yang dilakukan oleh rakyat Terengganu itu setakat ini sememangnya menjurus ke arah kecemerlangan, seperti yang diimpikan oleh Wan Mokhtar.

Cuma agak malang baginya, perubahan ke arah kecemerlangan itu hanya boleh dilakukan dengan terlebih dahulu menjatuhkannya dari takhta pemerintahan.

(Artikel ini adalah Bab 2 dari buku ketiga tulisan Mohd Nasir Awang berjudul: Terengganu Lepasi Pantang – Kuasa Yang Menjerat?, diterbitkan oleh Rangkaian Minda Publishing, Batu Caves, Selangor, pada 2001)

Bab 3: Terengganu Digugat dan Digigit

“Ada juga pejabat-pejabat kerajaan negeri yang ‘membakul-sampahkan’ akhbar Warta. Sebaliknya, di pejabat yang sama Al-Haq diedarkan.”

D

i dalam buku Masa Untuk Tok Guru Buktikan: PAS Mampu Pimpin Malaysia, penulis ada menyelitkan petikan ucapan, atau pun lebih terkenal sebagai ‘Wasiat Zulkiflee Muhammad’, sebagai panduan sekaligus ingatan kepada wakil-wakil rakyat PAS. Wasiat tersebut telah disampaikan dengan penuh emosi bertemankan airmata oleh Timbalan Yang Dipertua Agung PAS, Profesor Zulkiflee Muhammad pada pagi 6 Mei 1964 dulu, iaitu sepuluh hari selepas selesai pilihan raya umum tahun berkenaan.

Telah ditakdirkan oleh Allah Ta’ala bahawa manusia bernama Zulkiflee Muhammad itu bukanlah calang-calang orang. Ia bukan calang-calang ahli politik yang boleh digalang-ganti dengan mudah. Perbahasannya yang tajam dan penuh ilmiah di Parlimen sering memukau kawan dan lawan.

Beliau terkenal seorang yang berpandangan jauh, terutama di dalam sepak terajang politik negara. Di antara pandangan yang beliau muatkan di dalam wasiat beliau itu ialah mengenai kemungkinan sikap kerajaan Pusat terhadap kerajaan PAS Kelantan yang baru sahaja menerima mandat baru daripada rakyat pada masa itu. Katanya:

“Saudara-saudara yang mulia, perhubungan kita dengan kerajaan Pusat akan bercorak dua. Sama ada  Kerajaan Pusat akan baik dengan kita atau dia akan jahat dengan kita. Tunku Abdul Rahman (Almarhum adalah PM ketika itu) di dalam kenyataannya semalam (5 Mei 1964) menyatakan apabila ditanya sama ada akan membiarkan negeri Kelantan (yang diperintah PAS) ini, dia telah menyatakan ‘Tidak! Oh tidak! Kita akan beri mereka kemajuan-kemajuan supaya mereka dapat sama dengan negeri-negeri lain’.

“Tun Abdul Razak (Allahyarham ketika itu adalah TPM) berkata bahawa orang Kelantan itu tidak mahu kepada kemajuan (kerana menolak Perikatan). Dan dari itu fahamlah saya bahawa dia tidak ingin menghantarkan kemajuan. Marilah kita sedia untuk menghadapi kedua-duanya ini.

“Saya belum tahu apakah yang hendak kita buat. Sebab gendangnya belum benar-benar berbunyi. Janganlah kita melompat sebelum rentak gendang itu kita ketahui ke mana hendak dilagukannya. Tetapi perlu saudara-saudara kita fahami, sebab kita ini sudah tua di dalam politik, bahawa Kerajaan Pusat akan menekan kita walaupun dia mengatakan dia tidak akan menekan kita.”

Allah Ta’ala mentakdirkan sekali lagi, bahawa apa yang diagak dan dibimbangi oleh Professor Zulkiflee itu benar-benar berlaku selepas itu. Kerajaan Kelantan ditekan dan didiskriminasi, dinafikan hak atas berbagai-bagai peruntukan dan bantuan, digugat dan digigit dari luar dan dalam. Persis apa yang sedang dialami oleh kerajaan Terengganu pimpinan PAS kini.

Tidak syak lagi, keikhlasan dan kesungguhan yang ditunjukkan oleh PAS di dalam usahanya memartabatkan Islam telah membuka hati dan fikiran rakyat Terengganu. Mereka telah sepakat menolak dan menamatkan penguasaan hampir 40 tahun Umno di negeri ini, dan menyerahkan mandat pemerintahan kepada PAS pula. (Penulis telah menghuraikan secara terperinci mengenai kesepakatan rakyat menolak BN ini lewat Masa Untuk Tok Guru Buktikan).

Rakyat yakin bahawa saf kepimpinan mantap yang diterajui oleh Tuan Guru Haji Abdul Hadi Awang dan lain-lain mampu merealisasikan pembentukan sebuah masyarakat yang adil, bertaqwa, dinamik dan progresif. Gabung-jalin yang baik antara kepimpinan PAS dari kalangan ulama dengan tenaga profesional dari berbagai disiplin hidup memberikan kekuatan spontan kepada PAS untuk menerajui sebuah kerajaan.

Secara keseluruhannya, pemerintahan PAS di Terengganu bermula dengan suasana penuh keceriaan. Dasar-dasar adil, demokratik, tidak balas dendam, tiada diskriminasi atas dasar politik atau perkauman, dan uslub ‘memujuk bukan memecat’ telah menyerlahkan kebijaksanaan sebuah pemerintahan berlandaskan Islam. 

Dalam masa tidak sampai dua tahun pemerintahan di Terengganu, PAS boleh dikatakan telah berjaya membuktikan banyak perkara. Ia telah membuktikan keupayaannya mentadbir negeri secara adil dan demokratik terhadap semua pihak.

Setiap ADUN termasuk dari pembangkang menerima peruntukan tahunan yang sama banyak (RM100,00). Setiap rakyat yang ditimpa bala bencana dibantu secara saksama tanpa mengira fahaman politik atau pun ras keturunan.

Manakala rakyat dari golongan kurang bernasib baik pula mendapat pembelaan lebih istimewa apabila menerima kenaikan kadar bantuan bulanan mereka. Begitu juga dengan para imam dan bilal.

Kesungguhan PAS di dalam menegakkan syariat Islam juga turut terserlah dengan pengharaman secara total sebarang bentuk perjudian. Manakala penggunaan minuman beralkohol pula disusun semula mengikut keperluan masyarakat bukan Islam. Lesen-lesen premis hiburan dan pertunjukan yang berpotensi mendorong pengunjung terjerumus ke kancah maksiat di kawalselia dengan rapi.

Beberapa hukum dan peraturan berkaitan wanita juga diperkenalkan. Antaranya ialah peraturan menutup aurat bagi wanita Islam dan berpakaian sopan bagi yang bukan Islam, khususnya di sektor perkhidmatan awam dan premis perniagaan.

Termasuk di dalam peraturan aurat ini juga ialah larangan kepada wanita ‘menjual’ suara mereka sama ada dalam bentuk nyanyian mahu pun pertandingan al-Quran. Manakala kemudahan cuti bersalin selama 90 hari (bergaji penuh) adalah merupakan keistimewaan yang sangat berharga bagi kakitangan wanita kerajaan negeri Terengganu.

Manakala rakyat umum pula diberikan beberapa ‘bonus’ pemerintahan baru seperti penghapusan tol di Jambatan Sultan Mahmud, penghapusan cukai pintu untuk rumah kediaman, penghapusan cukai bakul untuk petani saradiri, penurunan caj premium tanah kediaman dan peluang memohon semula tanah kediaman. 

Dengan keupayaan yang ditunjukkan oleh PAS menerajui negeri secara adil, dinamik dan progresif, walau pun dalam masa yang singkat sahaja, Umno/BN merasakan bahawa ia merupakan suatu pukulan yang amat tidak tertanggung. Sudah terbongkar kepada negara (dan dunia, malah!) bahawa terlalu banyak yang Umno tidak buat selama hampir 40 tahun ia memerintah Terengganu.

Tahap kemiskinan rakyat masih tinggi, pengagihan kekayaan negeri tidak dilakukan secara adil, pembelaan terhadap rakyat dalam soal cukai, pemilikan tanah dan bantuan kepada golongan kurang bernasib baik tidak terlaksana sebagaimana yang digembar-gemburkan.

Umno merasakan bahawa sesuatu mesti dilakukan bagi menyekat kemaraan PAS. Kerana, jika PAS dibiarkan bebas melaksanakan pembaharuan dan perubahan dalam pemerintahan negeri Terengganu, rakyat akan semakin dapat melihat kelemahan dan kegagalan 38 tahun pemerintahan Umno/BN dahulu.

Akan semakin terserlah pembohongan Umno/BN dalam agendanya membela nasib rakyat dan memartabatkan bangsa Melayu. Akan semakin terserlah juga kesungguhan dan keupayaan PAS mentadbir, bukan sahaja sebuah-dua negeri, malah negara Malaysia ini. Slogan ‘PAS Mampu Pimpin Malaysia’ rupa-rupanya amat mengecutkan perut Umno/BN. 

Kekuatan dan kemaraan yang ditunjukkan oleh PAS ini dianggap sebagai suatu yang mampu menggugat survival politik Umno. Bukan sahaja di Terengganu, malah ia mampu merebak ke negeri-negeri lain di seluruh negara. Umno akan ‘mati baka’ sekiranya sesuatu tidak dilakukan bagi menyekat PAS, khususnya di Terengganu, membuktikan keupayaannya menguruskan negeri dengan baik.

Di sinilah bertitik-tolaknya gugatan dan gigitan terhadap kerajaan Terengganu pimpinan PAS. Media massa, dengan kerjasama Umno, semacam tidak pernah undur ke belakang dalam mengetengahkan isu-isu yang sengaja dipolitikkan.

Antaranya, mereka mengeksploitasi sepenuhnya unsur-unsur kelemahan yang wujud di dalam organisasi PAS secara khususnya, dan penguasaan para pemimpin politik di dalam organisasi kerajaan amnya. Unsur-unsur gugatan dan gigitan ini boleh diklasifikasikan kepada empat bidang, iaitu:

Pertama: Kerja sabotaj/menikam dari belakang oleh pegawai kerajaan.

Tidak dinafikan bahawa antara kelemahan yang agak jelas ialah penguasaan jabatan-jabatan kerajaan oleh para pegawai yang sangat setia terhadap Umno/BN atau masih mempunyai hubungan baik dengan para pemimpin parti itu. Pejabat-pejabat Daerah dan Tanah, Majlis-Majlis Daerah, Jabatan Agama, Jabatan Pertanian, Jabatan Kebajikan dan lain-lain adalah berhubungan secara langsung dengan masyarakat.

Adalah tidak keterlaluan jika dikatakan bahawa masih ada di antara jabatan-jabatan ini yang agak sukar didampingi bukan sahaja oleh rakyat biasa, malah oleh Jawatankuasa Syura Rakyat (JSR) dan Wakil-wakil Rakyat PAS setempat. Hakikat ini sudah tentu memberikan impak besar terhadap kelicinan dan keberkesanan pengurusan dan perlaksanaan dasar-dasar kerajaan.

Keadaan menjadi bertambah rumit apabila semacam ada suatu usaha mengkesampingkan permohonan atau sesuatu cadangan daripada pihak PAS. Sebagai contoh, senarai Ahli Jawatankuasa Masjid dan juga pencalonan Imam/Bilal yang dikemukakan oleh JSR telah tidak diproses oleh pihak Pejabat Agama. Atau prosesnya dilengah-lengahkan, sehingga menimbulkan kekecohan di dalam qaryah terbabit.

Atau pun, diproses segera tetapi membabitkan perubahan ketara di dalam senarai yang dikemukakan itu, termasuklah dengan secara jelas ‘memasukkan’ nama-nama yang dipertikaikan oleh ahli jemaah qaryah terbabit sendiri. Akhirnya, nama lain yang diangkat oleh JSR dan lain pula nama yang disahkan oleh pejabat berkenaan. Penyelesaian yang dicari, tetapi kekecohan yang diperolehi.

Keadaan yang hampir sama terjadi kepada senarai nama penerima bantuan kebajikan. Di mana, setelah berlaku peralihan kerajaan, terbongkarlah hakikat bahawa terlalu ramai golongan yang memang benar-benar tidak bernasib baik, tetapi selama ini telah dinafikan hak menerima bantuan tersebut.

Maka pihak JSR atau pun ADUN telah berusaha keras membela golongan yang tertindas ini. Nama-nama mereka diangkat ke pejabat kebajikan bagi dipertimbangkan untuk menerima bantuan bulanan.

Namun, setelah hampir dua tahun peralihan kuasa berlaku, khabarnya sebahagian besar nama yang diangkat itu masih belum dapat mengecapi nikmat bantuan berkenaan. Di manakah nama-nama mereka tersekat?

Seorang rakan penulis, Haji Abdullah Ngah, yang bertanggungjawab terhadap pengedaran Warta Darul Iman terbitan Urusetia Penerangan Kerajaan Negeri Terengganu pernah memberitahu bahawa ada juga pejabat-pejabat kerajaan negeri yang ‘membakul-sampahkan’ akhbar kerajaan negeri itu. Sebaliknya, di pejabat yang sama pernah dilihat orang ada mengedarkan suratkhabar Al-Haq yang diterbitkan oleh Badan Perhubungan Umno Negeri Terengganu. Apakah perkara sebegini patut berlaku di sebuah pejabat milik kerajaan negeri?

Ada juga diceritakan bagaimana para pegawai penguatkuasa majlis daerah yang tak semena-mena begitu bersungguh-sungguh menguatkuasakan perintah larangan membiarkan ternakan berkeliaran di tempat awam. Apa yang agak mendukacitakan kesempatan ini digunakan untuk memberikan imej negatif terhadap waki-wakil rakyat PAS, terutama di kalangan para penternak di kampung-kampung.

“Tok Wakil demo lah suruh igak ni!”, kata para pegawai itu kepada si pemilik ternakan yang ditangkap. Dengan muka yang senyum kambing, dan nada suara yang menganjing, Allah sahaja yang tahu betapa pedasnya sindiran itu bagi orang-orang PAS di kampung-kampung. Kebetulan pula, kebanyakan ternakan yang ditangkap itu adalah milik orang-orang PAS.

Tidak kurang juga sebilangan pegawai dan kakitangan kerajaan negeri yang agak daring dan menzahirkan penentangan secara terbuka terhadap pemerintahan baru. Mereka ini bukan sahaja menolak mentah-mentah pelawaan pihak JSR setempat untuk sama-sama memajukan kampung mereka, malah bertindak berani menyertai JKKK yang telah diisytiharkan haram oleh kerajaan negeri. Malah, banyak lagi perlakuan-perlakuan mereka yang secara jelas menampakkan ketidak-sehaluan mereka dengan kerajaan negeri.

Perbuatan mereka yang tidak bertanggungjawab ini mengundang teguran yang sangat pedas dan tegas daripada Dato’ Senara Muda Setiausaha Kerajaan Negeri, selaku ketua pentadbir kerajaan. Beliau mencabar mana-mana kakitangan kerajaan negeri yang tidak sehaluan dengan kerajaan Terengganu sekarang agar bersara awal atau menarik diri daripada menjadi kakitangan awam.

Sehubungan itu juga, pihak kerajaan telah mengeluarkan tatacara perkhidmatan penghulu sebagai panduan agar mereka itu tidak menyimpang daripada amalan pentadbiran. Ini termasuklah soal kehadiran mereka dalam majlis dan program yang tidak melibatkan urusan kerajaan negeri dan jawatan mereka.

Selain tidak dibenarkan menghadiri program-program politik pembangkang (Umno), peraturan terbaru juga akan melibatkan soal kehadiran mereka pada majlis melibatkan para pemimpin kerajaan Pusat.  

Kedua: Arahan/ sekatan terhadap kakitangan dan institusi Persekutuan

Jikalau arahan kerajaan Pusat agar mana-mana kakitangannya tidak melibatkan diri dengan sebarang institusi kerajaan negeri dianggap oleh banyak pihak sebagai membalas arahan pentadbiran kerajaan negeri, tindak balas berkenaan sebenarnya terlalu jauh daripada keadilan. Kerana, kerajaan Pusat tidak berhenti setakat itu di dalam menyekat kakitangannya menzahirkan sokongan kepada kerajaan PAS di Terengganu.

Kita dimaklumi bahawa menjadi suatu prosedur pentadbiran bahawa seseorang pegawai yang mahu bertukar kerja daripada sebuah jabatan Persekutuan mesti mendapat pelepasan daripada jabatannya. Malangnya, sudah ada diceritakan bahawa para pegawai Persekutuan berkenaan yang berhasrat menukar kerjaya ke jabatan di bawah kerajaan negeri telah disukarkan, bahkan dinafikan terus, pelepasan berkenaan.

Cerita bagaimana sekolah-sekolah kementerian di seluruh negeri Terengganu menerima arahan agar tidak melangsungkan mesyuarat Persatuan Ibubapa dan Guru (PIBG) juga amat melucukan. Ianya jelas ekoran ketakutan yang bersangatan daripada pihak Umno/BN Terengganu, yang sangat bimbang persatuan-persatuan berkenaan akan dikuasai dan dipegang oleh para pemimpin PAS setempat.

Malah, sekolah-sekolah turut diarahkan agar tidak melibatkan mana-mana wakil rakyat PAS atau pegawai kerajaan negeri (termasuk pegawai daerah atau kadi) di dalam sebarang aktiviti di sekolah. Sebarang sumbangan kewangan daripada wakil rakyat atau kerajaan negeri juga tidak dibenarkan mana-mana sekolah menerimanya.

Larangan tersebut rupa-rupanya tidak terhenti setakat sekolah-sekolah di negeri Terengganu sahaja. Ia turut melibatkan semua institusi milik kerajaan Persekutuan. Sebab itu, apabila Persatuan Mahasiswa Universiti Kebangsaan Malaysia (PMUKM) mengadakan program perkhidmatan masyarakat di daerah Dungun suatu ketika dahulu, syarat ketat telah dikenakan kepada mereka oleh pihak Jabatan Pendidikan Tinggi.

Antaranya ialah pihak penganjur dilarang menerima sebarang bentuk bantuan kewangan daripada kerajaan Terengganu. Manakala aturcara program itu pula tidak boleh melibatkan kehadiran mana-mana pemimpin kerajaan negeri. 

Ketiga: Penafian peruntukan/bantuan kewangan

Menurut sumber kerajaan negeri, beberapa peruntukan pembangunan (sama ada dalam bentuk geran atau pinjaman) dari kerajaan Pusat telah tidak disalurkan mengikut jadualnya bagi tahun 2000 lalu. Antaranya ialah peruntukan perumahan kos rendah dan perparitan, yang langsung tidak diberikan.

Manakala peruntukan bagi projek keindahan bandar pula, kerajaan negeri telah menerima sebanyak (sedikit sebenarnya!) RM505,000, iaitu 26.5% daripada peruntukan asal yang telah diluluskan untuk tahun 2000 yang berjumlah RM1.907 juta. Kekurangan pembiayaan tersebut termasuklah penarikan balik Waran Peruntukan Penyelenggaraan Landskap 2000 yang berjumlah RM470,000.

Kita juga pernah dimaklumkan tentang belasan projek perumahan awam kos rendah yang sebilangannya telah pun bermula pembinaannya, tetapi dibatalkan oleh kerajaan Pusat. Antara projek-projek pembangunan yang menerima nasib serupa ialah Pembesaran Lapangan Terbang Sultan Mahmud (ditangguhkan), Pembinaan Lebuhraya Pantai Timur (dilengah-lengahkan), dan Penaikan Taraf Pelabuhan Kemaman (yang telah diubah-halakan ke Kuantan).

Manakala penafian peruntukan pembangunan RM500,000 setahun untuk setiap Ahli Parlimen pembangkang telah dimaklumi sebagai tradisi pemerintah negara ini.

Keempat: Pencabulan Hak/Kedaulatan Kerajaan Negeri

Negeri Terengganu adalah sebahagian daripada Persekutuan Malaysia dan turut tertakluk di bawah Perlembagaan Persekutuan. Tiap-tiap kerajaan, sama ada Pusat atau pun kerajaan negeri adalah berdaulat dan berkuasa mentadbir penuh dalam perkara-perkara yang diperuntukan oleh Perlembagaan Persekutuan.

Prinsip ini termaktub dalam Perkara 80 Perlembagaan Persekutuan yang mana kuasa pemerintahan bagi Kerajaan Persekutuan dan Kerajaan Negeri adalah terhad kepada perkara-perkara yang ada di bawah bidang kuasa masing-masing. Jadual Kesembilan Perlembagaan Persekutuan memperincikan bidang kuasa kedua-dua kerajaan tersebut dengan jelas.

Di antara bidang kuasa yang dipunyai oleh kerajaan negeri ialah dalam perkara tanah, perhutanan, agama Islam, kerajaan tempatan dan beberapa perkara lagi. Malangnya, setelah Terengganu jatuh ke tangan PAS, prinsip ini sewenang-wenangnya dicabuli oleh BN melalui penubuhan beberapa institusi berikut:

A.    Jawatankuasa Peringkat Pusat (JPP)

Pada bulan September 2000, Kementerian Kewangan telah memaklumkan penubuhan Jawatankuasa Peringkat Pusat (JPP) yang akan menentu dan melaksanakan projek-projek pembangunan infrastruktur, sosial dan kebajikan dalam negeri Terengganu berbekalkan wang royalti petroleum yang dirompak daripada kerajaan negeri. Jawatankuasa itu dipengerusikan oleh Ketua Setiausaha Perbendaharaan.

Projek-projek yang disebut termasuklah pembinaan jalan-jalan luar bandar, bekalan elektrik dan air, perumahan kos rendah, pinjaman kepada nelayan, pinjaman biasiswa bantuan sekolah-sekolah, peruntukan wang sepenuhnya kepada Kolej Agama Sultan Zainal Abidin (KUSZA), Institut Pendidikan Tinggi Terengganu (TATI) dan 11 buah sekolah menengah agama di bawah kerajaan negeri. Mekanisme pelaksanaan ini dikatakan kaedah baru dan peraturan ini dinamakan Program Pembiayaan Wang Ihsan.

Nampak jelas bahawa mekanisme itu membelakangkan kerajaan Negeri Terengganu, sekaligus mencabul kedaulatannya. Menubuhkan JPP dengan melantik pegawai Persekutuan untuk bertugas di peringkat negeri Terengganu, khususnya untuk membelanjakan wang tunai kepunyaan kerajaan Negeri Terengganu adalah merupakan pencabulan kedaulatan sebuah kerajaan yang sah dipilih rakyat. BN jelas sekali menganjurkan ‘kerajaan dalam kerajaan’ di Terengganu. 

B.     Jawatankuasa Kemajuan dan Keselamatan Kampung (JKKK)

Kerajaan negeri yang baru telah bertindak memansuhkan institusi pentadbiran di peringkat kampung yang dinamakan Jawatankuasa Kemajuan dan Keselamatan Kampung (JKKK). Sebagai gantinya, kerajaan baru telah memperkenalkan institusi Jawatankuasa Syura Rakyat (JSR). Penubuhan JKKK atau JSR adalah jelas merupakan bidang kuasa kerajaan negeri. Ia tertakluk di dalam perkara kerajaan tempatan.

Tindakan kerajaan Pusat menghidupkan semula institusi JKKK di kampung-kampung amat bertentangan dengan prinsip Perlembagaan Persekutuan. Ia merupakan suatu campurtangan yang jelas oleh kerajaan Pusat di dalam hal pentadbiran kerajaan negeri.

Lebih menyedihkan lagi, tindakan tersebut menyebabkan berlakunya perpecahan yang dahsyat di kampung-kampung. Itulah barangkali yang memang dicita-citakan oleh Umno, iaitu sebuah negeri yang rakyatnya berpecah-belah dan porak-poranda? 

C.    Lembaga Kemajuan Terengganu Tengah (Ketengah)

Mesyuarat Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri Terengganu pada 22 Disember 1973 telah bersetuju supaya kawasan tanah Lembaga Kemajuan Terengganu Tengah (Ketengah) diisytiharkan menurut Fasa 9 Akta Lembaga Kemajuan Terengganu Tengah 104/1973. Dengan pengisytiharan tersebut, Ketengah diberi kuasa untuk menjalankan pembangunan ekonomi dan sosial di kawasan seluas 443, 876 hektar meliputi pedalaman daerah Dungun, Kemaman dan Hulu Terengganu.

Pewartaan tersebut bagaimana pun tidak memberikan apa-apa kuasa kepada Ketengah terhadap tanah-tanah negeri Terengganu di wilayahnya untuk dimajukan dan tidak ada apa-apa perjanjian yang berkaitan dengannya dibuat di antara keduanya. Sebab itu, sebarang permohonan tanah di kawasan Ketengah sama ada oleh individu, syarikat atau badan-badan dan agensi kerajaan adalah tertakluk kepada pertimbangan Pihak Berkuasa Negeri.

Bagaimana pun, prinsip-prinsip asas ini nampaknya semakin tidak dipedulikan oleh Ketengah di dalam menyusun dan melaksanakan program di dalam kawasannya. Ketengah seolah-olah mahu menonjolkan dirinya sebagai sebuah ‘Wilayah Persekutuan’ di negeri Terengganu ini.

Hakikat ini tambah terserlah apabila kabinet mengarahkan Ketengah agar tidak membenarkan Tok Guru Menteri Besar Terengganu menemui rakyatnya di kawasan Ketengah. Tok Guru dikatakan telah merancang untuk berdialog dengan rakyatnya yang terdiri daripada pegawai, guru, para pekerja sektor awam dan penduduk di kawasan Ketengah bagi menerangkan dasar kerajaan negeri yang baru.

Ketengah bagaimana pun telah menghantar surat melarang Tok Guru berdialog dengan mereka, semata-mata atas alasan bahawa di kalangan rakyat itu terdapat para pegawai kerajaan Pusat. Apakah logik seorang MB tidak dibenarkan menemui rakyatnya yang tinggal di dalam negerinya sendiri?

Pihak Umno juga sering memanfaatkan agensi-agensi kerajaan Pusat seperti MARA, Kementerian Pendidikan, dan lain-lain bagi menganjurkan program atau majlis-majlis yang memberikan kesan negatif kepada pemerintahan kerajaan negeri.

Banyak sekali program yang pada awalnya berjaya dikawal kelulusannya oleh pihak berkuasa tempatan, akhirnya dilaksanakan juga apabila dialihkan ke premis-premis persendirian atau kawasan sekolah dan dikeluarkan permitnya oleh pihak keselamatan. Sebagai contoh ialah persembahan tinju Siam atau tomoi yang pada kebiasaannya melibatkan pertaruhan.

Apabila usaha pihak penganjur mendapatkan kelulusan Pihak Berkuasa Tempatan menemui jalan buntu, mereka beralih ke padang-padang sekolah yang berada di luar bidang kuasa pihak berkuasa negeri. Begitu juga dengan persembahan artis yang sering diselindungkan di sebalik permit mengadakan persembahan dikir barat dan sebagainya.

Sehingga kini, usaha Umno/BN dengan bantuan agensi-agensi kerajaan Pusat menggugat dan menggigit kelicinan perjalanan kerajaan negeri adalah ibarat ‘sudah terang lagi bersuluh’. Tepat sebagaimana yang telah diwasiatkan oleh Professor Zulkiflee hampir 40 tahun lalu, bahawa BN (ketika itu Perikatan) tetap akan menekan kerajaan PAS, walaupun dia mungkin akan kata dia tidak menekan kita.

“Tetapi perlu saudara-saudara kita fahami, sebab kita ini sudah tua di dalam politik, bahawa Kerajaan Pusat akan menekan kita, walaupun dia mengatakan dia tidak akan menekan kita.”

(Artikel ini adalah Bab 3 dari buku ketiga tulisan Mohd Nasir Awang berjudul: Terengganu Lepasi Pantang – Kuasa Yang Menjerat?, diterbitkan oleh Rangkaian Minda Publishing, Batu Caves, Selangor, pada 2001)